Một học sinh có thể là người có hành vi ăn hiếp, là nạn nhân của đe hoặc cả hai. bắt nạt học sinh là một dạng của bạo lực học đường, có thể gây ra thương tổn về mặt thể chất, tinh thần và xã hội, thậm chí là tử vong, và đã trở thành một vấn đề y tế công cộng được quan tâm trên toàn cầu cũng như ở Việt Nam.
Trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu trẻ trai và 4 triệu trẻ gái có can hệ trực tiếp đến bạo lực học đường, trên 3,2 triệu học sinh là nạn nhân của doạ mỗi năm. Tại Hoa Kỳ, có khoảng 28% học sinh từ 12 - 18 tuổi bị nạt tại trường học, trong đó 18% học sinh bị xúc phạm, chọc, 18% là nạn nhân của những tin đồn, 5% bị đe dọa và 3% học trò bị bắt làm những điều mà họ không muốn.
Một số nước có khuynh hướng giảm về tỉ lệ bị bắt nạt và có hành vi nạt người khác như Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh và Nauy. Bên cạnh đó, một số nước như Pháp, Bỉ, Hà Lan có tỉ lệ bị đe vẫn gia tăng ở cả hai giới. Theo thưa của tổ chức Plan International (PI), khảo sát trên 5 nhà nước châu Á cho thấy học sinh 12 đến 17 tuổi bị đe trong 6 tháng qua dao động trong khoảng 28% đến 75% với các hình thức bắt nạt thể chất, đe tinh thần và lạm dụng tình dục, trong đó, tỉ lệ bị doạ ở Việt Nam là 71%.
Ảnh minh họa
Tại Việt Nam, trong thời gian gần đây học trò bị đe như hăm dọa, đánh đập được chia sẻ phổ quát trên các trang mạng xã hội. Hành vi nạt trong độ tuổi đi học can hệ đến các vấn đề như thành tích học tập kém, hút thuốc lá và thiên hướng lạm dụng rượu tăng, khả năng kiểm soát cảm xúc kém, có nguy cơ tự vẫn tiềm ẩn.
Có mối can hệ giữa học sinh bị bắt nạt với các yếu tố:
- Đặc điểm cá nhân chủ nghĩa: hạnh kiểm, học lực, giới tính và khối lớp của học sinh
- Gia đình: nghề, học vấn, tình trạng hôn nhân của cha mẹ, kinh tế gia đình, học sinh sống chung với ai, chừng độ quan hoài của gia đình, chừng độ học trò chứng kiến bạo hành gia đình và chừng độ bị người nhà la mắng, đánh đập.
- Môi trường sống: mức độ đánh nhau, cãi nhau tại nơi sinh sống và bạc từng lớp.
- Nhà trường: mối quan hệ với thầy, học sinh sống cô lập và chứng kiến ăn hiếp tại trường.
Theo một nghiên cứu trên 248 học trò trung học cơ sở tại tỉnh Phú Yên, tỉ lệ học trò bị bắt nạt là 37,9%. Những nguyên tố liên quan đến bị ăn hiếp ở học trò là học lực, hạnh kiểm, khối lớp, kinh tế gia đình, tình trạng đánh nhau/cãi nhau và xảy ra các lợt tầng lớp tại khu vực sống, có chứng kiến ăn hiếp trong trường và mối quan hệ không tốt với thầy cô. Trong đó 3 yếu tố gồm học lực, kinh tế gia đình và tình trạng đánh nhau hoặc cãi nhau tại khu vực sống cần được chú trọng.
Trong nghiên cứu trên, phần nhiều học trò nhận được sự quan hoài từ gia đình, trong đó 64,5% cho là rất quan tâm và 31,1% là quan hoài, có 0,8% cho rằng không được gia đình quan hoài. Trong 12 tháng qua, phần lớn học trò không chứng kiến bạo lực gia đình (60,1%), nhưng có tới 51,6% học sinh giải đáp đã bị người nhà la mắng đánh đập, trong đó 6,8% học sinh bị la mắng, đánh đập với chừng độ thẳng tuột. Hơn 50% học trò sống trong khu vực có xảy ra đánh nhau hoặc cãi nhau, với mức độ đôi khi là 43,1% và ngay là 8,9%. Một phần nhỏ học trò sống trong khu vực có các lợt từng lớp như cờ bạc, trộm cắp, cướp giật…
Một điều đặc biệt, những học sinh từ khối lớp 7 đến khối lớp 9 trong nghiên cứu này có tỉ lệ bị đe cao hơn so với học sinh lớp 6.học trò có học lực từ khá trở xuống có tỉ lệ bị nạt cao hơn so với học trò có học lực giỏi.học sinh có hạnh kiểm từ khá trở xuống có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học trò có hạnh kiểm tốt. Theo định nghĩa, xọc được thực hành một cách thân thiện, vui vẻ không được xem là đe, có thể học trò đang trong độ tuổi có sự biến chuyển về mặt tâm lý, những học trò ở khối lớp lớn hơn dễ mẫn cảm hơn với sự trêu của bạn bè và cho rằng đó là hành vi doạ đối với mình.
Những học sinh có học lực kém thường bị bạn bè trêu chòng gây khó chịu hoặc ít được chú ý gây cảm giác bị xa lánh, đó được xem là những hình thức nạt. Tâm lý chung của các bậc phụ huynh là không muốn cho con em mình chơi với những trẻ sống ở môi trường sống phức tạp, có nhẽ vì thế mà những học trò sống ở nơi thẳng thớm xảy ra đánh nhau/cãi nhau thường bị doạ hơn. Bên cạnh đó, với những học trò có điều kiện kinh tế gia đình khá giả, thứ nhất, có thể cách ứng xử của các em chưa ăn nhập; thứ hai, các em thường mang những đồ vật có giá trị đến lớp, vô hình chung những điều đó đã khiến các em trở thành nạn nhân của bắt nạt trong trường học.
mặc dầu mối hệ trọng giữa học trò bị doạ với các nguyên tố khác về đặc điểm nhà trường là chưa rõ ràng, song vẫn cần sự quan tâm nhiều hơn từ phía nhà trường.Việc học sinh nhận định rằng xuân đường đối không công bằng có thể nảy sự ganh ghẻ, dẫn đến những xử sự không hợp giữa các học trò với nhau.Bên cạnh đó, tác động từ phương pháp giáo dục có thể có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến nhận thức của học trò, bởi vậy việc chọn lựa hình thức xử phạt một cách hợp lý và khoa học là quan trọng.
CN Y tế Công cộng LÊ HUỲNH NHƯ
